Quán bên đường

Cụm từ “quán bên đường” đã nói lên một cách chính xác về vị trí, thân phận của những điểm buôn bán theo kiểu này. Quán không tọa lạc tại phố, chợ, không phải tiệm hay cửa hàng và kiến trúc hầu hết là tạm bợ bằng mọi thứ vật liệu nhẹ. Hầu hết quán bên đường thường xa các khu dân cư đông đúc mà chỉ chọn một chỗ nào đó tại một bên của con đường có nhiều người đi lại, có thế đắc địa cho việc buôn bán.

Thời trước, kể từ làng xã, mỗi nơi chỉ có một vài quán. Đây là những quán dựa vào khách trong làng là chính. Có nơi quán được dựng một bên dốc bến đò dọc, đò ngang; có quán lập tại đầu cầu hay đầu một ngã ba. Nếu không phải vừa là nhà ở vừa là quán thì những quán này dựng rất đơn sơ với cột tre, vách tre, lợp tranh và diện tích khá nhỏ. Thông thường, quán có một bàn nhỏ cho khách ăn uống, một sạp tre bày các chai lọ, hũ, thẩu đựng sản phẩm, một vài cây sào gác ngang gần cửa quán để treo các sản phẩm linh tinh khác.

Tại làng xã, những quán bên đường thường được người địa phương gọi tên bằng cách lắp món hàng chính của quán với tên chủ quán. Chẳng hạn: quán hàng xén bà Năm, quán mì Bốn Thơm, quán cháo lòng Bảy Mập… Khách của quán đa số là người cùng xóm cùng làng với nhau. Khách lỡ kẹt tiền mặt được chủ quán sẵn lòng cho ghi sổ để đó trả sau. Khách nào “hết khả năng chi trả” để nợ lâu quá, cuốn sổ này bị gọi vui là “sổ đoạn trường”. Các bà nội trợ rất gắn bó với quán hàng xén. Trong nhà, trong bếp lỡ hết món gì đó liền sai trẻ chạy ra quán. Đường đậu mắm muối dầu chè tiêu ớt… đủ cả, có ngay, và quán chấp nhận bán lẻ đến đơn vị thấp nhất.

Sáng sớm, khách đến quán điểm tâm tô mì, uống bát nước chè nóng trước khi làm việc. Xế chiều, gặp ngày thong thả, cùng vài “chiến hữu” ra quán “làm” tô cháo, dĩa lòng luộc, sương sương vài ly nhỏ rượu gạo, tán gẫu chuyện trên trời dưới đất… cũng thấy cuộc đời đáng yêu, đáng sống biết bao!

Xa hơn, dọc theo các huyện lộ, tỉnh lộ có những quán bên đường được  khách bộ hành thuộc nằm lòng, hễ đi ngang là phải ghé. Quán đường huyện, đường tỉnh khác quán làng xã ở chỗ những quán này có tính cố định về vị trí và chuyên nghiệp về buôn bán hơn. Loại quán này không có sổ nợ, dứt khoát tiền trao cháo múc. Chẳng biết các chủ quán có ngầm phân chia lãnh địa hay không mà trên cùng một con đường, các quán cách nhau đủ cho khách bộ hành đi tới quán là đã mỏi chân, khát nước, đói bụng. Đang với tâm trạng như vậy mà thấy làn khói bếp lan trên mái quán, mùi thơm thức ăn tỏa ra thì khách bộ hành cầm lòng không đậu, phải dừng chân. Cứ vào quán cái đã, không ăn thì uống hoặc cứ ngồi nghỉ khan một lúc cũng chả sao.

Thời “hoàng kim” của quán bên đường là chín năm kháng chiến chống Pháp tại vùng tự do rộng lớn của ta. Hoàn cảnh chiến tranh không có xe cộ nên giao thông trên bộ toàn là… đi bộ. Nhiều địa phương, ngoài quốc lộ, tỉnh lộ, huyện lộ đã có từ xưa, lúc này còn thêm những con đường đi tắt xuyên qua các làng mạc thôn quê. Quán bên đường mọc lên dọc theo những con đường như thế. Quán và khách đều rất cần nhau.

Thời ấy, tại vùng tự do tỉnh Quảng Nam, hầu hết chủ nhân các quán bên đường mới mở là đồng bào tại các đô thị, thị trấn như Đà Nẵng, Hội An, Vĩnh Điện tản cư. Họ đem tới nét văn minh ẩm thực của phố thị làm cho món ăn, thức uống của những quán bên đường thời kháng chiến được phong phú về “mặt hàng”, ngon lành về chất lượng, đẹp về hình thức. Tuy chẳng thể có sơn hào hải vị sang trọng nhưng nhờ các bà các chị khéo tay nên mọi thứ đều làm vừa lòng khách. Ngoài các món ăn quen thuộc như cơm, mì Quảng, bún, bánh bèo, bánh tráng…, các quán mới còn có cháo lòng thả, bánh khoái, bún bò kiểu Huế…, ấn tượng nhất là các loại chè chính bản của Đà Nẵng, Hội An.

Khách bộ hành đi ngả Bà Rén theo quốc lộ 1A lên tỉnh hay vào Tam Kỳ, Bến Ván, đến tận Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên thường dừng lại Trảng Chuổi nghỉ ngơi. Các quán tại đây chỉ bán độc một thức ăn là bún sản xuất tại chỗ dùng với cá biển. Bún và cá đều rất tươi, khách xơi tại quán nào cũng vừa ý cả.

Nếu khách đi từ ngả Trung Phước vào các nơi xa nói trên, họ đi tắt trên những hương lộ nối nhau mà trước kia không mấy ai biết. Khi qua khỏi đèo Le, đến chợ Đông Phú rẽ phải, lội qua sông Rù Rì (Ly Ly) giữa huyện Quế Sơn và Thăng Bình, cứ thế mà đi mãi. Dọc con đường này có những quán nhỏ, món ăn thức uống đơn giản. Khi đến giờ ăn uống thật sự, khách sẽ dừng lại các nơi có những địa danh thân quen như Minh Huy, Đo Đo, Quán Rường, Cẩm Khê… Quán bên đường tại mấy nơi này không thiếu những món ngon, lại hợp túi tiền mọi người trong thời kháng chiến. Những khách bộ hành thường đi lại con đường này hồi ấy, đến bây giờ vẫn còn nhắc một quán bên đường tại Hà Châu huyện Thăng Bình. Quán này bán toàn các loại chè rất ngon, cô chủ quán tên L. xinh đẹp, vui tính. Chẳng biết các “cụ” nhớ chè hay nhớ chủ quán cố nhân…

Theo Báo Quảng Nam

Advertisements
%d bloggers like this: