Hát Xẩm

Hát Xẩm xưa kia là nghề kiếm sống của những người khiếm thị và những bài hát xẩm cũng do người khiếm thị sáng tạo ra để nói lên tâm trạng của mình về cuộc sống và nhân tình thế thái. Họ đã tạo được những âm điệu riêng, đặc sắc bằng sự cảm nhận cuộc sống qua đôi tai.

Người hát xẩm hành nghề theo sinh hoạt thời vụ của nhà nông: 3 tháng xuân đi hát chúc các gia đình khá giả hoặc đi hát ở hội đình, hội làng, những tháng sau đó, khi gặt hái xong họ đi hát ở những nơi công cộng. Một số tỉnh phía Bắc như Hà Nội, Hải Phòng, Thanh Hóa, các nghệ nhân hát xẩm tập hợp thành làng, thành phường hát và có một ông trùm (bà trùm) đứng ra lo tổ chức. Hát xẩm có thể là một trong những thể loại hát mang nhiều tính dân tộc nhất, với một nghệ thuật tinh tế. Xẩm được coi là loại âm nhạc kể chuyện, bám sát văn học dân gian, nội dung đề cập đến những vấn đề của đời sống. Về làn điệu, xẩm có trên 400 bài, hầu hết là truyền miệng (không rõ tên tác giả), nhưng có 7 bài đặc trưng của xẩm đó là Xẩm chợ, giản dị, ngắn gọn, Chênh bong vui vẻ, phấn chấn, Riềm huê, thường lồng vào hát những nội dung trao tình, hẹn hò, nhớ thương da diết, Ba bực nhịp bằng thì duyên dáng, tha thiết, Phồn huê là điệu hát kể ràu nghe thương cảm về những nỗi cực nhục khổ đau của người phụ nữ trong xã hội, Hát ai với tính chất than thở, oán trách pha chút hài hước, Xẩm thập ân nói lên những nỗi khổ cực của cha mẹ nuôi dạy con cái từ lúc sinh thành và nhắc nhở con cháu về đạo hiếu. Bên cạnh đó, các nghệ nhân hát xẩm còn vận dụng những điệu hát Ví, Trống quân Sa mạc, Bồng mạc, hành vân, lưu thủy, phú lục .v.v. Hát xẩm thể hiện được mọi cung bậc tình cảm, song người hát Xẩm luôn pha vào đó chút hài hước, bàng quang – tiếng cười át tiếng oán.
Hát Xẩm nằm trong loại hình hát nói, kể chuyện, giai điệu hình thành chủ yếu dựa vào thanh điệu và ngữ điệu lời văn, mang tính tự sự. Gọi hát Xẩm là loại âm nhạc đặc biệt vì ít nhiều hát xẩm đã mang yếu tố diễn xuất khi thể hiện, và còn bởi vì không ai “sáng mắt” đi hát Xẩm. Tuy không thể sánh với Ca trù, hát Văn, Chèo… nhưng hát xẩm cũng mang những nét nghệ thuật đặc sắc được yêu thích.      Chúng tôi sẽ giới thiệu khoảng 20 làn điệu hát Xẩm (Lời cổ +Lời mới, tương đương 4 giờ băng và một số bài viết giới thiệu về nghệ thuật hát Xẩm xưa và nay tâm tâm thức người Việt.

%d bloggers like this: