Gỏi mít non đất Quảng

Có duyên lấy đặng chồng nguồn
Ngồi trên ngọn gió có buồn cũng vui
Nhón chân kêu bớ họ nguồn
Mít non gởi xuống, cá chuồn gởi lên

Bài ca dao quen thuộc trên trong kho tàng ca dao xứ Quảng không chỉ bày tỏ niềm hãnh diện, sung sướng của những cô gái miền xuôi được lấy chồng và ở trên miền ngược mà còn nhắn gởi trông đợi của họ đến với người miền xuôi về sự đối lưu, trao đổi sản phẩm, mít non, cá chuồn giữa hai vùng miền cách trở. Đọc đến hình ảnh “mít non gởi xuống” trong tôi có một chút băn khoăn và tự đặt câu hỏi: Tại sao là “mít non gởi xuống” mà không phải là mít già, mít chín gởi xuống nhỉ? Cho chắc ăn, ngọn ngành, tôi không ngần ngại đem câu hỏi ấy tìm đến mấy bác nông dân ở cạnh nhà, nhờ giải đáp. Nghe xong câu hỏi của tôi, các bác đều cười và giải thích: “Mít non gởi xuống là hoàn toàn hợp lý cháu à, vì ở dưới xuôi không đủ mít non, phải cần thêm số lượng lớn mít non trên miền ngược, nhằm thoả mãn nhu cầu ăn mít luộc, gỏi mít non của đông đảo người dân ở xuôi đấy, kể cả người miền ngược cũng thích”.

Đúng là, loài cây mít được người dân Kinh, Thượng ở các huyện ở miền núi, như Ba Tơ, Trà Bồng, Sơn Hà, Minh Long… (Quảng Ngãi) trồng nhiều đến vô kể, vườn nào cũng thấy dày đặc, chi chít những cây mít, quả mít hiện hữu. Vùng đất sỏi cằn này không những thích hợp cho cây mít tuy trái nhỏ nhưng lại ngon, thơm, ngọt, quyến rũ hơn mít dưới xuôi nhiều lần. Hèn gì, mà trên những xe hàng xuôi từ các huyện miền núi về đồng bằng xứ Quảng lúc nào cũng đầy ắp những bao mít non. Góc bán mít, nhất là mít non, ở từng chợ, chợ quê, chợ tỉnh, bao giờ cũng tấp nập, nhộn nhịp người mua. Do càng ngày càng đông đúc người ưa chuộng ăn mít non nên các chợ, mấy năm gần đây xuất hiện thêm người bán mít non luộc từng miếng, gỏi mít non, phục vụ tối đa nhu cầu của khách hàng, đặc biệt là những người ít có thì giờ cho bếp núc…

Đương nhiên, mít luộc, gỏi mít ngoài chợ làm sao ngon, đầy đủ hương vị bằng do chính tay của các mẹ, các chị xứ Quảng làm. Mua khoảng nửa trái mít non về là cả nhà, bốn, năm người ăn mệt nghỉ. Chịu khó gọt sạch lớp vỏ, gai bên ngoài, xắt thành nhiều miếng nhỏ, cỡ chừng nửa bàn tay, ngâm, rửa trong nước cho hết chất nhựa. Khi nồi nước trên bếp sôi sùng sục, đồng loạt thả mít vào, khoảng mươi phút sau, mít chín vừa (đừng để mít chín nhừ sẽ mất ngon). Là món luộc, nhanh ăn, chỉ cần xắt ra từng miếng nhỏ, vừa ăn, chuẩn bị một bát nước mắm, nếu gặp phải bát nước mắm cái, mắm tôm thì càng tuyệt (vì mít non rất hợp “gu” thứ này) cùng với các gia vị quen thuộc như ớt sim, tỏi giã nhỏ, đảm bảo khó có người nào dám chê món dân dã, đơn giản này mà không ngon, lạ miệng.

Đúng bài nhất, phải là món gỏi mít non. So với món luộc trên thì món gỏi có phần công phu hơn chút ít. Luộc xong, băm cho thật nhỏ, vụn, đợi chảo dầu phụng sôi mạnh, đổ vào đảo nhanh, rồi bắc xuống. Rang lạc thơm giòn, giã giập, thổi sạch lớp vỏ lụa bao bên ngoài, chẳng quên chút mắm, tiêu, ớt, vài chục cọng lá rau húng cho vào, trộn tới khi đều. Dùng bánh tráng mỏng hay bánh tráng nướng chín vàng ươm mà cuốn, mà xúc gỏi mít non sẵn trên bát đĩa, thì có gì hơn. Gỏi mít ngon, được mọi người thích ăn thường xuyên mọi lúc, vì bản thân nó vừa thơm ngọt, bùi vừa có nhiều chất bổ dưỡng, giàu vitamn các loại, không hề gây ngộ độc. Món gỏi mít thơm ngon này không chỉ góp mặt trong vô số bữa ăn thường nhật của từng gia đình mà còn được “phô diễn” rất nhiều trong giỗ chạp, liên hoan bạn bè, người thân. Thêm vài xị rượu đế nữa, cái ngon đến… ngất ngây. Có rất nhiều sản vật của làng quê này được chế biến thành gỏi, như gỏi đu đủ, gỏi xoài, gỏi cá cơm, song hiếm có loại gỏi nào “qua mặt” được gỏi mít non.

Mít non, một món ngon, bổ, rẻ, dễ làm, ai mà không ghiền, không khoái cơ chứ. Sản vật ấy lại in đậm trong ca dao, trong tâm thức mọi người “Mít mon gởi xuống, cá chuồn gởi lên” thì đâu có vừa. Rất đáng ngợi ca, tự hào và cần giới thiệu rộng rãi cho các bạn nơi khác biết, rồi một ngày nào đó tới đất Quảng tìm món ăn này, thưởng thức cho biết./.

ST.

Advertisements
%d bloggers like this: