Ludwig Van Beethoven(1770 – 1827) nhà soạn nhạc cổ điển Đức

Cuộc đời, sự nghiệp và tác phảm của Beethoven

Trường phái Cổ Điển trong Nghệ Thuật.

 Ludwig van Beethoven chào đời ngày 16 tháng 12 năm 1770 tại thành phố Bonn trong miền Rhineland nước Đức. Cha của Beethoven, ông Johan và ông nội, đều là các ca sĩ cung đình địa phương của ông hoàng Max Friedlich. Mẹ của Beethoven, bà Maria, là con gái của một người đầu bếp cung đình. Đây là một gia đình thiếu hạnh phúc vì người cha thường hay say rượu, nổi điên và đánh đập các con khiến bà Maria vẫn phải che chở Ludwig tránh khỏi các cơn hành hạ của người cha nghiện ngập.

 Ngay từ thuở thiếu thời, Ludwig đã tỏ ra có năng khiếu về âm nhạc và ông Johan đã quyết định bắt con học nhạc để sau này khai thác như thần đồng Wolfgang A. Mozart. Ludwig đã bị cha nhốt vô phòng trong nhiều giờ để học đàn vĩ cầm và đàn dương cầm. Năm lên 6 tuổi, Ludwig đã biểu diễn âm nhạc trước thính giả nhưng đã không tạo được tiếng vang nào.

 Mặc dù bị bạo hành bởi người cha, bị ép buộc phải học âm nhạc, Ludwig đã không thù ghét âm nhạc mà lại coi âm nhạc là một con đường giải thoát. Giáo sư dạy nhạc của Ludwig là nhạc sĩ đàn phong cầm của cung đình tên là Christian Gottlob Neefe. Theo ông Neefe, Ludwig không có năng khiếu kỳ diệu như Mozart nhưng cũng đã tỏ lộ một tài năng lớn lao. Ông Neefe đã nhờ Ludwig, khi đó 11 tuổi, làm nhạc sĩ trợ giúp đàn phong cầm để đàn các bản dạo khúc (prelude) và tẩu khúc (fugue) của J.S. Bach. Ludwig cũng sáng tác các bản nhạc đầu tiên vào năm 1783. Ngoài ra Ludwig còn làm trợ giáo dạy cho hai đứa trẻ của gia đình Von Breuning. Bà mẹ của gia đình này là một phụ nữ tử tế, có giáo dục cao nên đã giới thiệu Ludwig cho các nhân vật quan trọng trong thành phố.

 Sống tại Bonn, một nhạc sinh thời đó chỉ có được kinh nghiệm về âm nhạc, còn muốn trở nên một nhạc sĩ độc tấu hay một nhà soạn nhạc, nhạc sinh đó phải đến thành phố Vienna là thủ đô của nước Ao và cũng là kinh đô âm nhạc của châu Au thời bấy giờ. Năm 1878, Ludwig làm một chuyến du hành tới Vienna và đã có dịp dạo đàn cho Mozart nghe và có lẽ đã theo học nhạc sĩ tài danh này một thời gian ngắn vì Ludwig sau đó bị gọi về Bonn do mẹ chết. Từ nay, Ludwig phải lo cuộc sống cho gia đình gồm người cha say sưa và tuyệt vọng cùng hai người em trai.

Trong thời gian sống tại Bonn, Ludwig van Beethoven bắt đầu được nhiều người có danh vọng biết tới tài năng, đặc biệt là tài ứng tác (improvisation). Chàng thanh niên này quen biết được nhiều người quyền thế trong đó có Bá Tước Ferdinand Waldstein, một người thường giúp đỡ Beethoven và sau này là một người bạn suốt đời. Beethoven cũng có dịp bước vào sinh hoạt của giới quý tộc, tiếp xúc với văn chương và thơ phú của giới trí thức, đã có dịp đọc các tác phẩm của Shakespeare cũng như của các văn hào đương thời là Goethe và Schiller. Vào giai đoạn này, châu Au đang tràn ngập tinh thần dân chủ của Cuộc Cách Mạng Pháp. Ngày 14-7-1789, dân chúng Paris nô nức đi phá ngục Bastille, giải thoát các tù nhân và diễn hành trên đường phố, phản đối phe bảo hoàng. Toàn thể nước Pháp khi đó đang sôi động với bản nhạc ái quốc La Marseillaise và với việc phòng thủ chống xâm lăng từ bên ngoài. Vài tháng sau, Vua Louis 16 bị dẫn ra pháp trường và bị chặt đầu, đồng thời một trung úy pháo binh tên là Napoléon Bonaparte bắt đầu xuất hiện trên chính trường của nước Pháp. Sự thể hiện tinh thần cách mạng và các hành động anh hùng của Napoléon đã khiến cho Beethoven bị xao động.

 Trong phạm vi âm nhạc vào thời đó, Haydn đang ở đỉnh cao của danh vọng và Mozart đã chết trong nghèo khó vào năm 1791 và bị chôn cất vội vã trong khu nghĩa địa nghèo nàn của thành phố Vienna. Năm 1792, trong chuyến đi London, nhà soạn nhạc danh tiếng Joseph Haydn đã dừng chân tại Bonn và đã nghe một số bản nhạc của Beethoven. Haydn đã khuyên Beethoven nên tới Vienna để trau dồi âm nhạc đồng thời vị vương hầu của miền Cologne đã giúp đỡ tài chính cho Beethoven ra đi.

 Tại Vienna, Beethoven đã học nhạc với Haydn cho đến khi vị nhạc sĩ này rời Vienna đi London vào năm 1794. Sau năm đó, Beethoven đã theo học ông Johan Schenk là một nhà soạn nhạc danh tiếng, chuyên viết các bản ca, rồi học Đối Điểm với ông Johan Georg Albrechtsberger là một tác giả viết sách về sáng tác âm nhạc. Nhạc sĩ Antonio Salieri, trước kia là môn đệ của Gluck, cũng chỉ dạy cho Beethoven về cách sáng tác nhiều giọng. Như vậy Beethoven đã được thừa hưởng những nhạc phong của Haydn, Mozart, hiểu rõ các nhạc thức cổ điển mà cho tới lúc đó, đã khá phong phú nhưng vẫn còn tiềm năng phát triển. Các hoàn cảnh bên ngoài, sức mạnh của tài năng bên trong đã giúp Beethoven biến đổi các di sản âm nhạc tiếp thu được thành những tác phẩm độc đáo, không hẳn là cổ điển, lại không thuần túy lãng mạn mà hàm chứa bên trong những nét đặc thù, khiến cho về sau này giới âm nhạc coi Beethoven như vị Vua Âm Nhạc xuất hiện giữa hai thế kỷ 18 và 19, ở giữa hai trường phái cổ điển và lãng mạn.

 Các sáng tác âm nhạc của Beethoven đã tới với giới quý tộc mê âm nhạc như những mùa xuân. Ông đã được đón mừng bởi các gia đình danh giá và quyền lực của thành phố Vienna và tên của họ đã xuất hiện trên những tác phẩm âm nhạc như ông hoàng Lichnowsky, ông hoàng Lobkowitz, bá tước Razumovsky…  Họ đã tặng quà và trả tiền rộng rãi cho các tác phẩm danh tiếng của Beethoven đồng thời cũng kính trọng ông và coi ông như ngang hàng, như một người bạn, khác hẳn với giới nhạc sĩ thời trước bị coi là gia công trong các gia đình quyền quý. Beethoven còn được sự hâm mộ của giới trung lưu lúc đó đang tiến dần lên các đẳng cấp xã hội, thêm vào đó là sự phát triển của các buổi hòa nhạc công cộng và sự xuất hiện của các nhà xuất bản. Vào tuổi 31, Beethoven đã viết: “Tôi có sẵn 6 hay 7 nhà xuất bản in các tác phẩm của tôi và còn có thể có nhiều hơn nữa. Họ không trả giá với tôi, tôi ra điều kiện và họ thanh toán”.

 Trong khi danh vọng của Beethoven đang đi lên vào cuối thập niên 1790, nhà đại nhạc sĩ bị mất dần thính giác, một giác quan đối với ông tối cần thiết và được coi là hoàn hảo nhất. Trước kia, Beethoven là một người tự hào, độc lập và hơi kỳ dị, thì nay bệnh lãng tai đã biến đổi ông thành người đa nghi, dễ nóng giận. Beethoven bị điếc hoàn toàn vào cuối cuộc đời nhưng ông vẫn sáng tác và đã coi nghệ thuật âm nhạc là một vinh quang cuối cùng để vượt qua cuộc sống.

 Beethoven đã sống độc thân, không hạnh phúc với hai người em là Johan và Karl. Hai người này thường hay cãi cọ với nhà nhạc sĩ. Karl chết vào năm 1815, để lại cho Beethoven đứa con trai 9 tuổi. Đứa trẻ này trở thành người coi sóc cho ông lúc tuổi già đồng thời cũng gây cho ông nhiều phiền não. Beethoven bị cảm nặng vào cuối năm 1826, bị sưng phổi rồi qua đời vào ngày 26-3-1827.

 Các tác phẩm âm nhạc chính của Ludwig van Beethoven.

 Các nhạc phẩm của Beethoven dành cho dàn nhạc (orchestral music) gồm 9 bản giao hưởng (symphonies): số 1 (năm 1800), số 2 (1802), số 3 = Eroica (1803), số 4 (1806), số 5 (1808), số 6 = Pastoral (1808), số 7 (1812), số 8 (1812) và số 9 = Choral (1824), các bản Khai Khúc (overtures) kể cả bản Leonore (số 1,2,3) và bản Egmont.
 Các bản Concerto (nhạc hòa tấu dùng cho một nhạc cụ và dàn nhạc) gồm 5 bản dành cho piano (số 5 = Emperor, 1809), 1 bản dành cho violin (1806) và 1 bản dành cho 3 đàn violin, piano và cello (1804).

 Nhạc thính phòng gồm các bản hòa tấu 4 đàn dây (string quartets) Op.18, No.1- 6 (1789-1800), 1 bản hòa tấu 5 đàn (quintet), các bản sônát violin và cello (sonata), dạ khúc (serenade) và nhạc kèn thính phòng (wind chamber music).
 32 bản sônát dành cho piano, gồm cả bản Op.13 = Pathétique (1798); Op.27, No.2 = Moonlight (1801); Op.53 = Waldstein (1804); Op.57 = Appassionata (1805).

 1 nhạc kich (opera) = Fidelio (1805), nhạc đồng ca (choral music) gồm Missa Solemnis (1823), hơn 20 bộ Biến Khúc (variations) và nhiều bản Thanh Nhạc Cantata cùng nhiều bài hát khác.

 Trong suốt cuộc đời của ông, Beethoven đã luôn luôn lạc quan và đặt niềm tin vào các giá trị đạo đức. Những điều này thường nằm trong các nhạc phẩm của ông với các niềm vui cuối cùng thường xuất hiện sau các nhạc vẻ (mood) đôi khi bi quan.

 Beethoven đã dùng đến rất nhiều tập phác thảo (sketchbooks) nhờ đó người ta đã thấy ông soạn nhạc rất thận trọng, không ngừng xét lại các nhạc đề (theme), thay đổi các hình thức diễn tả cho đến khi ông vừa ý. Sự kỹ càng và khéo léo của Beethoven đã khiến cho mỗi nốt nhạc của ông hoàn hảo đến độ khó viết được theo cách khác, chẳng hạn như phần đầu của bản Giao Hưởng số 5 (the 5th Symphony) và trong bản Sonata dành cho piano Op.106.

 Giai đoạn sáng tác đầu tiên của Beethoven bắt đầu từ cuối thập niên 1780 tới khoảng năm 1800. Các tác phẩm của ông trong thời kỳ này phản ánh ảnh hưởng của các vị thầy là Haydn, Mozart, Bach và Christian Neefe nhưng cũng đã bao gồm những giai điệu mạnh và cho thấy cá tính cẩn thận của nhà soạn nhạc.

 Giai đoạn thứ hai về sáng tác được kể từ 1800 tới 1815 và được coi là xúc tích nhất. Beethoven đã viết các bản giao hưởng thứ ba tới thứ tám và các concerto… Ngày nay, âm nhạc của Beethoven đã trở nên quá quen thuộc với chúng ta trong các chương trình diễn tấu nhưng vào thời đại của ông, các nhạc phẩm đó đã gây ra nhiều sóng gió. Một số nhà phê bình âm nhạc thời đó cũng cho rằng khó có thể hiểu nổi cách diễn tả của Beethoven. Beethoven đã làm phát triển và thay đổi các hình thái âm nhạc cổ truyền chẳng hạn như các bản giao hưởng. Bản giao hưởng số 3 với tên là Eroica, đã được Beethoven lúc đầu dành cho Napoléon, vị Tổng Tài thứ nhất của nền Cộng Hòa Pháp, là nhân vật tượng trưng cho sự anh hùng và giải phóng, nhưng khi Napoléon trở nên Hoàng Đế của nước Pháp, Beethoven đã bất bình và gạch bỏ danh dự đề tặng tác phẩm cho Napoléon. Sức mạnh và sự quý phái trong tác phẩm của Beethoven đã được mọi người nhận thức và tán thưởng, ngay cả khi ông còn sống.

 Ở nhạc kịch Fidelio, Beethoven nhờ hứng khởi gây ra bởi câu chuyện theo đó một người vợ tận tụy và can đảm đã cứu chồng bị giam cầm vì bất công. Trong nhạc kịch này, Beethoven đã ca ngợi các ý tưởng tự do, các phẩm cách cá nhân và sự anh hùng đối với bạo quyền. Khi viết nhạc kịch Fidelio, Beethoven đã duyệt xét lại nhạc phẩm này hai lần cho đến khi ông vừa lòng, và ông cũng thấy rằng các đòi hỏi của việc sáng tác nhạc dành cho sân khấu đã không thích hợp với tài năng của ông.

 Giai đoạn thứ ba cũng gồm nhiều nhạc phẩm quan trọng. Nhạc phẩm Missa Solemnis là một sáng tác tôn giáo linh động nhất với tầm quan trọng ngang hàng với bản giao hưởng số 9. Bản giao hưởng số 9, Choral Symphony, ca ngợi lý tưởng về tinh thần huynh đệ nhân loại (human brotherhood) nơi đó, mọi người đều là anh em và phần hợp ca là âm hưởng của tác phẩm Ode of Joy của Schiller. Trong các concerto, Beethoven đã phối hợp tính điêu luyện (virtuosity) với kiến trúc giao hưởng, và nghệ thuật âm nhạc của Beethoven đã tập trung vào đàn dương cầm khiến cho 32 Sônát (sonata) của ông được coi là Bộ Kinh Tân Ước của các nhạc sĩ dương cầm, trong khi Bộ Kinh Cựu Ước là tập nhạc The Well-Tempered Clavier của J. S. Bach.

 Các nhạc phẩm của Beethoven trong giai đoạn 2 với các bí ẩn về âm sắc đã hấp dẫn và đã gây được các ảnh hưởng rất đáng kể tới các nhà soạn nhạc lãng mạn (romantic) của đầu thế kỷ 19, trong khi đó người đương thời chưa hiểu nổi các nhạc phẩm thuộc giai đoạn 3 của ông, một phần vì chúng rất khó trình diễn, lại đòi hỏi các phẩm chất mới của âm thanh, từ loại đàn dây tới đàn dương cầm. Tuy nhiên, các nhạc phẩm thời kỳ cuối của Beethoven đã tạo nên những tác động mạnh mẽ tới các nhạc sĩ của đầu thế kỷ 20, đặc biệt là Arnold Schoenberg và Béla Bartók.

 Ludwig van Beethoven đã viết 9 bản giao hưởng so với 10 bản giao hưởng của Haydn và 40 của Mozart, nhưng nhạc bản của Beethoven dài hơn và rất khó trình diễn. Âm nhạc của Beethoven là cảm xúc trực tiếp chảy ra từ cá tính của người nhạc sĩ, vừa phong phú, vừa dữ dội, đôi khi lại hòa với sự buồn bã hay dịu dàng.

 Ludwig van Beethoven là một trong các nhà sáng tác âm nhạc lớn nhất trong Lịch Sử, là nhân vật đã gây được ảnh hưởng rất sâu đậm về âm nhạc, đã mở đường cho các nhạc sĩ về sau dùng âm nhạc để tự do diễn tả các cảm xúc nội tâm./. 

Caolang ST.

%d bloggers like this: